Jagernath Lachmon Lezing

Over Leiderschap en Etnisch Habitus

lezing naar aanleiding van de 100ste verjaardag van Jagernath Lachmon
Door prof. dr. Ruben Gowricharn, bijzonder hoogleraar Hindostaanse Diaspora Studies, Vrije Universiteit Amsterdam Amsterdam, 25 september 2016

Dames en Heren,
Dit jaar zou Jagernath Lachmon, als hij in leven zou zijn, honderd jaar worden. Hij is een van de langst levende actieve politici in de wereld geweest en politiek leider van de Hindostanen die in Suriname afwisselend de grootste of op één na de grootste groep was. Het is dus logisch de vraag te stellen wat deze politieke leider heeft betekend voor Hindostanen, voor Suriname en voor de politiek in het algemeen. De vraag bevat drie elementen, die drie gedaanten van Lachmon onthullen: als leider van een etnische groep, als nationaal politicus, en als iemand wiens betekenis het groeps- en nationalistische denken overstijgt. Met dit laatste bedoel ik dat hij een type leider zou kunnen zijn dat iets toevoegt aan de plurale samenleving.

De gestelde vraag suggereert dat de invloed van Lachmon beperkt is tot diens politieke leven. Ik zal proberen duidelijk te maken dat dit een onjuiste assumptie is. De kenmerken van Lachmon’s denken werken door in het VHP-leiderschap en zijn kenmerken geworden van de VHP-partijcultuur. Om dat duidelijk te maken zal ik Lachmon in een breder kader moeten situeren, niet alleen in de Surinaamse politieke geschiedenis, maar ook in de bredere context van plurale samenlevingen, met name van de Caraïbische regio.

Ik zal niet m’n best doen om diplomatiek te zijn, want het leidt tot bewoordingen die vatbaar zijn voor verschillende interpretaties. Dat leidt weer tot misverstanden en die zou ik graag willen vermijden. Bovendien moet je in een crisis – daar zit Suriname politiek en economisch in – duidelijk zijn. Aan beleefdheid, vaagheid en wolligheid hebben we op dit moment niet veel. Wij hoeven het ook niet met elkaar eens te zijn, als we mekaar maar verstaan en met elkaar kunnen blijven communiceren. En al is Lachmon jarig, ik meld u dat ik hem niet zal bewieroken. Dat is een triviale en kinderlijke behoefte. Als u dat wilt, had u beter een dansfeestje kunnen organiseren.

Mijn antwoorden op de gestelde vraag – wat heeft Lachmon betekent voor Hindostanen, voor Suriname en voor de politiek in het algemeen – weergeven een persoonlijke visie. Ze zijn vatbaar voor kanttekeningen en commentaar. Die mag u rustig hebben, want daar gaat het bij mij niet om. Ik gebruik deze bijzondere dag als een gelegenheid om stil te staan bij de verdiensten en feilen van Lachmon’s leiderschap. Dus om van hem te leren. Alleen zo, door hem serieus te nemen, kunnen we Lachmon adequaat eren.
Ik zal uw geduld op de proef stellen door in het eerste deel stil te staan bij het karakter van de plurale samenleving en de politiek ondergeschikte plaats van Hindostanen in de meeste van die samenlevingen. Ik betoog dat die ondergeschikte plaats in belangrijke mate zelfverkozen is en verklaar die situatie met het begrip etnische habitus. Vervolgens betoog ik dat het leiderschap van Lachman ook gekenmerkt werd door deze etnische habitus, al had Lachmon daarbij z’n eigenaardigheden. Ik vervolg met de stelling dat Lachmon’s kenmerken na zijn dood tot op heden hebben doorgewerkt in het VHP-leiderschap waardoor de partij niet is opgewassen tegen de huidige problemen in Suriname. Ik besluit met het beantwoorden van de drie gestelde vragen.